over het werk van Ton Schuttelaar

Weerstand is een term die opkomt bij het denken over het werk van Ton Schuttelaar. Het werk lijkt zich in eerste instantie te bevinden in de beelden die aangeboden worden in een ruimte waarin ze nauwgezet zijn opgesteld en gecomponeerd. Het zijn ingrepen in de ruimte met schijnbaar minimalistische middelen. Daar gaan ze een relatie aan met de beschouwer die zich in deze ruimte begeeft. De beelden hebben doorgaans weinig volume maar er ontstaat door de opstelling en gesuggereerde reikwijdte ervan een grote ruimtelijke impact. De werken zijn altijd vergezeld van titels. Het verband tussen de titels en de werken lijken in eerste instantie weinig evident en verhelderend. De titelinformatie wordt bijgeleverd maar niet prominent. De ervaring, sensationaliteit vanuit het beeld en de ruimtelijke werking staan voorop. Er worden weinig handvatten gegeven om dit betekenisvolle gat tussen beeld en aangegeven titel te dichten. U bent alleen met het kale beeld, de kale ruimte en de titel.

fotografie

De methode die Schuttelaar hanteert voor het maken van zijn werk begint met op 'zoek' gaan in de werkelijkheid. De bezigheid daarin is kijken, zoeken naar af te kaderen, te fotograferen beelden. Absorberen. In deze foto's die als een basis gebruikt worden, wordt de gekende wereld afgetast, gescand op mogelijke informatie die deze kan bevatten. Die informatie wordt vrij associatief 'gevonden', geconstrueerd uit de vormen en objecten uit de reële wereld waarin al geldende betekenissen, voorbetekenissen heersen. De foto's vallen op door hun kaalheid. De blik is niet gericht op de esthetiek van het fotografische kader maar op de betekenispotentie van de werkelijkheid, de relatie die de objecten in de ons omringende ruimte met elkaar en de ruimte aangaan. Er wordt een onderzoekende en doordringende blik geworpen op de textuur, de stoffelijkheid van de realiteit die gevormd wordt uit de dingen in hun omgeving en hun dragende kracht voor constructies als denkbeelden, ideologie en politiek. De constructie van de dingen, de omgevingen en de relaties daartussen als betekende dragers, betekening die vibreert, veranderlijk is, half vaststaand, die zich aandient aan ons, die zich toont en zich opdringt.

titel

Na het maken van de foto's, waar in de selectie ervan nauwelijks wordt teruggesnoeid, worden titels toegevoegd, eraan verbonden. Soms liggen ze beschrijvend en letterlijk dicht bij de informatie op de foto. Soms lijken ze te reflecteren op grote herkenbare maatschappelijk issues, soms op algemeen beschouwelijke, beschouwelijk-religieuze en soms op direct actuele en politiek geconnoteerde issues. Soms lijkt er een terloopse mening te worden geventileerd waar de foto slechts een toevallige en arbitraire aanleiding voor is. Soms wordt er een suggestie gedaan waar geen te verifiëren oorzaak onder lijkt te liggen en die gezocht moet worden in de besloten gedachtegang van de aanbieder. Soms lijken ze zich te adresseren op hun formele werking binnen de beeldend kunstzinnige context en vooruit te lopen op hun toekomstige setting.

De aard van de teksten varieert van enkelvoudige grootspraak, banaliteit, bravoure, stelligheid tot introvertie, bescheidenheid, objectiviteit. De grenzen van de subjectiviteit en ook die van de politieke correctheid, de grenzen van wat nog kan, worden hier gezocht. Met het palet aan teksten dat wordt aangeboden lijkt de aanbieder zichzelf met zijn verschillende personae in te willen brengen. De titels die altijd in het Engels zijn versterken de algemeenheid, als meest gangbare vehikel. In het gebruik van de vreemde taal - in de niet totale beheersing ervan - sluipt een effect van verlies aan controle, de tekst opent een eigen ruimte, geeft ruimte aan de potentie van misgiving (in tegenstelling tot het passieve misreading waar de interpretatieve ruimte aan de beschouwer wordt gelaten). Het aanbieden van de meervoudige cast via het filter van de niet-eigen taal lijkt te willen reflecteren op de ambivalentie van het monolithische van het persoonlijke en de waarde ervan als spreker, als stem, de stem van de zingevende kunstenaar. Een schijnbare monologue interieur met een meerpersoonlijke cast tegen het canvas van het openbare.

beeld

Vanuit de betitelde foto's volgt een keuze van uitvoering tot beeld in drie dimensies. Uit de hoeveelheid foto-titels worden kandidaten en combinaties van te realiseren uitvoeringen gezocht. Er wordt geselecteerd naar aanleiding van een expositie, de context en ruimte die dat meebrengt of er wordt geselecteerd zonder directe aanleiding waarin parameters worden aangegeven. Uit de fotografische beeldinformatie worden elementen geïsoleerd die in de gecombineerde werking tussen beeld en richtinggevende titulatuur de essentie vatten. Deze keuze van elementen, deze selectie wordt onverbiddelijk omgezet in ruimtelijke materialen, veelal op minimalistische, uitgeklede wijze. De keuze voor materiaal is direct, onopgesmukt, wat voorhanden is, simpel, rauw. De rigoreusheid ervan, de rigoureuze kopie in het atelier, is de maximaal toelaatbare grens waarmee de nietszeggendheid van herhaling betekend en geladen kan worden. Ze zijn minimaal in hun vorm maar tegelijk maximaal in hun acceptatie van de kracht van selectie, keuze en kopie. Dit tonen verdraagt geen enkele verdere informatie en dient tot op de grens gesnoeid te zijn. Het vervolgens nauwgezet componeren in de ruimte bevestigt en versterkt de status van de rigueur. Maximaal als gereduceerde transformatie, maximaal als beeld. Een maximaal uiteentrekken van wat eerst in de beeld/tekstcombinatie bij elkaar was gevoegd.

er omheen

De ruimtelijke realisatie is in feite slotstuk van een proces dat in zijn geheel het werk vertegenwoordigt. In folders bij exposities of in pdf's op de website wordt de relatie tussen oorspronkelijke foto, de toegevoegde titulatuur en de gerealiseerde beelden naast elkaar en in verband met elkaar gepresenteerd. De ontstaanswijze en onderliggende methode worden inzichtelijk gemaakt door het aanbieden van de uitgangspunten, de foto's en het verdere verloop. Er wordt niets verhuld, geen mysterie gepresenteerd, geen verscholen oorsprong gesuggereerd. De richting van handelingen die onvermijdelijk lijkt te moeten leiden tot de beelden, wordt in een cirkelbeschouwing ondergraven. Het is niet duidelijk meer wat het primaire eindpunt is, wat eerst kwam en wat daarna of wat het zwaartepunt is. Het sacrale en éénduidige karakter van het kunstobject, het beeld, en daarmee de kunstzinnige ambitie, worden ondervangen. Ook in de opzet van Atelier als Supermedium, het kunstinitiatief dat enkele jaren door Schuttelaar samen met Machiel van Soest werd gerund, kwam dit onderzoek naar de locatie van waar de kunst zich feitelijk ophoudt naar voren. In deze quasi-museale en quasi-atelier-esque hybride werden de oorsprong en doelstelling: het atelier en de presentatieruimte, de studio en het museum op door elkaar gemengd, de statussen van de verschillende posities: kunstwerk, installatie, ruimte, kunstenaar, toeschouwer erbinnen gereset. Het verwijdde onderwerp, de driehoek: ik, omgeving, sociale structurering en de functionaliteit van kunst als onderzoekende en zingevende mediair hierin, wordt binnen de praktijk van Ton Schuttelaar langs deze verschillende vormen onderzocht. Als toeschouwer is het onmogelijk om op het gemak te eindigen bij één van deze stadia, steeds wordt je teruggeworpen of verder geduwd naar een volgend of eerder vormonderzoek waar een mogelijke oplossing in besloten zou kunnen liggen.

≈

De uiteenzetting tussen de ik, de omgeving en de sociale structuur wordt tot het kaalst gevoerd, de foto’s zijn leeg, keihard, onpersoonlijk. Het zijn no-manslanden waar gevochten wordt om bezetting. Uit de totale acceptatie van de omgeving die bijna machinaal geabsorbeerd wordt, wordt de ikfiguur naar buiten gedrukt, de ruimte wordt ‘geleegd’, er wordt een poging gedaan ze te ontdoen van ideologische hoop en kleuring. Uit de titels lijken persoonlijke betrokkenheid en visie te spreken maar deze worden gestript beschouwd als 'slechts' stemmen. Schuttelaar gebruikt zich zelf als exemplarisch object, als container van de zich hierin voortschrijdende opbouw van mening en idee in een steeds ongrijpbare en betekenisloze werkelijkheid waarin de dingen en de structuren zich aandienen, voor het oog langstrekken zonder er werkelijk grip op te kunnen hebben.

In de verschillende transformaties (werkelijkheid-foto, foto-betiteld beeld, betiteld beeld- 3d object, 3d object-installatie- weer tot foto, documentatie) raakt telkens de erin besloten informatie verloren, de nieuwe beelden transformeren door isolatie en recontextualisatie. Het niet aangeven van wat de herkomst is waar dit verlies op gebaseerd, op geselecteerd is, lijkt de dubieuze relaties tussen kennis van de werkelijkheid, de interpretatie ervan (en afgeleide meningen en ideologieën) als onoverbrugbare onmogelijkheid neer te willen zetten, te spiegelen. Om over hun nut als basis voor handelen maar te zwijgen. Het verlies, de tussenruimte is waar het feitelijk om draait. Deze niet-betekende niet ruimtes, non-lokaliteiten tonen zich in het geheel van zijn werkzaamheden: in de overgang van werkelijkheid tot beeld, van beeld tot betekenissymbool, betekend beeld, van betekend beeld tot object. Rauw, gestript, ontdaan, kaal, guur, gelaten, weerbarstig evocatief, kaal, alleen maar niet helemaal. Het sublieme wordt in de uitkleding en strippen van beelden gezocht en samengebald in die teruggedrongen zeggingskracht ervan, die laatste wijkplaats waar ze onder druk van de invloeden van de Redelijkheid, de opgelegde Erklärungs-idee waaraan het ondernemen Kunst lijdt en de eigen deconstructie nog zeggingskracht kan hebben.

Leeg. De weerstand zit in de afwijzing van dat het beschouwen middels kunst zou leiden tot inzicht. Dit verlichte motief uit de Redelijkheid wat zou moeten leiden tot een ‘betere’ wereld, het model van het transponeren van (zelf)inzicht als model voor de samenleving wordt fundamenteel betwijfeld. Ook de kunst kan deze belofte niet inlossen: het aanbieden van de readymade, de kopie, de installatie, de uitgebreide context leiden geen van allen tot wezenlijk inzicht, een ander perspectief. Deze twijfel en scepsis ligt perfect besloten in de kaalheid van de beelden, het aanmerken door de kunstenaar van zichzelf als object in dit spel, het opschorten van een conclusie, het verblijf in de onopgelostheid, in het koude vacuüm tussen de spelers, - ondanks de liefde voor het beeld - tussen de verwachtingen en mogelijkheden, het openhouden van het gat.

En de wereld lijkt opeens erg groot, en precies zo klein als ze is. Awareness.

Jack Segbars 2008


the place	the mercy	it is impossible	the idea
behavior	the end	more righteous	carelessness


	subject	to be neutral	a covenant


to hear the preaching	influence on events	an example from God	in the form of anything

a neutral alternative	the vast majority	the incarnation


to desire and plan	defenition of a religion	a form of dishonesty	the right and control

the tradition of pacifism	the appearance of impropriety	integrity	the safety


damaging and marginalizing	purported corruption	without controversy	constant unhappiness

a historical source	codifying the laws	a jealous God	the sea


the most innocent	a miracle	things that benefit us	predominantly teach

the last word	a modifier	the right of the people	to people who do not accept


this obligation flashlight, foil	to take possession foil size variable	the earth with insolence paint bucket lid size variable


originally placed	into existence


the reality of the diversity	names	witness